โจทย์วิจัยกลุ่มทอผ้าพื้นเมืองจังหวัดหนองบัวลำภู

งานวิจัยชุมชน  หลีกเลี่ยงไม่ได้ว่าความคิดเห็นของนักวิจัยที่มีต่อผลการดำเนินงาน  ก็คือ  สรุปผลการวิจัยดีๆ  นี่เอง  ฉะนั้นการทำงานกับชุมชนจึงต้องดำเนินการด้วยความระมัดระวัง  ทั้งความคิดเห็น  และการกระทำ  โดยไม่เผลอไปสร้างความคาดหวังให้กับชุมชนมากเกินไป

  

ขอนำเรียน  พี่น้องนักพัฒนาว่า  บนเส้นทางการพัฒนา  ชาวบ้านไม่ใช่ภาชนะว่างเปล่า  นักวิจัยจึงไม่ควรคิดแทน  แต่ควรคำนึงถึงความเป็นมาและสิ่งที่ชุมชนมีอยู่   ควรทำหน้าที่เชื่อมประสานอดีตกับปัจจุบัน  ปัจจุบันกับสิ่งที่ชุมชนคาดหวังในอนาคต  และนักวิจัยต้องเลิกมองชาวบ้านเป็นคนนอก  เป็นเครื่องมือ  เป็นใครก็ได้ที่สามารถให้ข้อมูลกับเรา 

กระบวนทัศน์เดิมที่มุ่งแสวงหาความรู้ความจริง  ผ่านกระบวนการวิจัยที่เข้มงวด  จนละเลยการนำความจริงมาใช้ประโยชน์จึงสมควรได้รับการทบทวน  

ธรรมชาติของงานวิจัยชุมชนจึงเป็นงานกรณีศึกษา  ไม่สามารถอนุมานผลการศึกษาไปยังชุมชนอื่นโดยตรง  ไม่สามารถควบคุมตัวแปรได้เหมือนในห้องทดลอง  เวลาเปลี่ยน  บริบทชุมชนเปลี่ยน  ความจริงที่เคยค้นพบไม่สามารถนำมาใช้ได้ 

สำหรับบทความนี้  กระผมขอนำเสนอผลการพัฒนาโจทย์วิจัยร่วมกับชาวบ้าน  โดยเฉพาะชาวบ้านที่ทอผ้าได้  ทอผ้าเป็น  จนรวมตัวกันเป็นกลุ่มทอผ้าพื้นเมืองในจังหวัดหนองบัวลำภู  ภายใต้ชื่อโครงการวิจัย  รูปแบบและแนวทางการพัฒนาผ้าพื้นเมืองจังหวัดหนองบัวลำภู  ซึ่งมีปรัชญาการดำเนินงาน  :  พัฒนาคนผ่านกระบวนการวิจัย  สู่การพัฒนาท้องถิ่นอย่างมีส่วนร่วม กำหนดวัตถุประสงค์    หนึ่ง  เพื่อสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนผ่านกระบวนการวิจัยชุมชน    สอง  เพื่อค้นหารูปแบบและแนวทางการพัฒนาผ้าพื้นเมืองจังหวัดหนองบัวลำภู    สาม  เพื่อพัฒนาศักยภาพกลุ่มทอผ้าพื้นเมืองหนองบัวลำภู    สี่      เพื่อส่งเสริมการจำหน่ายผ้าพื้นเมืองหนองบัวลำภูกำหนดกิจกรรม    หนึ่ง  เก็บรวบรวมข้อมูลพื้นฐานกลุ่มทอผ้าพื้นเมือง    สอง  พัฒนาโจทย์วิจัย    สาม  ทดลองปฏิบัติการ    สี่      สรุป  ประเมินผล  ถอดบทเรียน  สร้างองค์ความรู้    ห้า    นำไปใช้ในพื้นที่  ขยายผลการเรียนรู้    หก    กิจกรรมสนับสนุน  ปัจจุบันคณะนักวิจัยได้ดำเนินงานมาถึง  กิจกรรมที่สอง  พัฒนาโจทย์วิจัย  และดำเนินการกิจกรรมที่หก  ซึ่งเป็นกิจกรรมสนับสนุนเป็นระยะ 
           จากการศึกษาวิจัย  โดยการเก็บรวบรวมข้อมูล  เสวนาแลกเปลี่ยนเรียนรู้  และพัฒนาโจทย์วิจัยร่วมกับตัวแทนกลุ่มทอผ้าพื้นเมืองในพื้นที่จังหวัดหนองบัวลำภูที่มีการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง  เป็นที่ยอมรับของคนในท้องถิ่น  จำนวน  8  กลุ่ม  ครอบคลุมพื้นที่ทุกอำเภอในจังหวัดหนองบัวลำภู  ได้แก่  กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านนาคำไฮ  กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านโพธิ์ค้ำ  กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านนากลาง  หมู่ 7  กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านเพ็กเฟื้อย  กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านกุดกวางสร้อย  กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านโนนสว่าง  กลุ่มเย็บผ้าด้วยมือขวัญตาผ้าทอ  และกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเครือข่ายแม่บ้านสิ่งแวดล้อมตำบลนาสี

               พบว่า  กลุ่มทอผ้าทุกกลุ่มมีการกำหนดเป้าหมายกลุ่มลูกค้าที่ชัดเจนโดยคำนึงถึงศักยภาพและข้อจำกัดของกลุ่มทอผ้าเป็นสำคัญ  มีรายละเอียด  ดังนี้

               กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านนาคำไฮ  ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มที่มีความโดดเด่น  คือ  ผ้าลายขิดสลับหมี่  จากปณิธานของคุณแม่พันธ์   สุภาผล  ที่ต้องการประยุกต์ผ้าลายสามกษัตริย์ที่เป็นลายเอกลักษณ์ของชาวจังหวัดอุดรธานีในอดีต(เดิมหนองบัวลำภูเป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดอุดรธานี)  ให้มีความทันสมัย  ตอบสนองความต้องการของตลาด  กลุ่มทอผ้าได้ทอผ้าที่มีสัมผัสอ่อนนุ่มจากการหมักน้ำข้าวพันธุ์พื้นเมือง  ออกแบบ  เลือกโทนสีผ้า  กำหนดให้เป็นสีพื้นที่มีความร่วมสมัย  ไม่ฉูดฉาด  คนทั่วไปสามารถใช้ได้เนื่องจากสวมใส่ได้หลากหลายโอกาส  ให้ความรู้สึกเรียบง่ายและหรูหรา  กลุ่มลูกค้าส่วนใหญ่จึงเป็นคนวัยทำงาน  คนชั้นกลางในสังคมปัจจุบัน  ทั้งนี้ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มได้รับการยอมรับและส่งจำหน่ายทั่วประเทศ     

           กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านโพธิ์ค้ำ  ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มที่มีความโดดเด่น  คือ  ผ้าขิดไหม  เป็นการทอผ้าด้วยกรรมวิธี  เขี่ย  หรือสะกิดเส้นด้ายยืนขึ้น  แล้วสอดเส้นพุ่งไปตามแนวเส้นยืน  จังหวะการสอดเส้นพุ่งจะทำให้เกิดลวดลายรูปแบบต่างๆ  การออกแบบลายขิด  สร้างจากจินตนาการของคุณแม่ลำดวน  นันทะสุธา        ครูภูมิปัญญาในพื้นที่  ลวดลายใหม่ๆ  ถูกคิดค้นออกมาอย่างต่อเนื่อง  โดยจินตนาการขึ้นจากสิ่งแวดล้อมใกล้ตัว  วัฒนธรรมประเพณีอีสาน  ประสบการณ์  ความเชี่ยวชาญในการทอผ้า  ทำให้ผ้าขิดไหมบ้านโพธิ์ค้ำ  มีความหรูหรา  ทรงคุณค่า  ได้รับการยอมรับทั้งจากคนในพื้นที่  และคนต่างจังหวัด  ในปี  พ.ศ.2558  ผ้าลายคำขวัญจังหวัดหนองบัวลำภู  ของกลุ่มทอผ้าได้รับรางวัลชนะเลิศ  อันดับ 1  OTOP  2015  ระดับประเทศ  เป็นที่รู้จักของคนทั่วไป  กลุ่มลูกค้าของกลุ่มทอผ้าส่วนใหญ่เป็นผู้ที่มีกำลังซื้อสูง  นักสะสมหรือผู้ที่มีความนิยมผ้าพื้นเมืองเป็นพิเศษ  เนื่องจากผ้าแต่ละผืนของกลุ่ม  ผลิตจากเส้นไหมคุณภาพ  มีกรรมวิธีผลิตที่ละเอียดซับซ้อน  ต้องใช้ความชำนาญ  และความอดทนของผู้ทอสูง   

           กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านนากลาง  หมู่ 7  เป็นกลุ่มที่จัดตั้งขึ้นใหม่  ตั้งอยู่ในพื้นที่อำเภอนาวัง  เป็นกลุ่มที่เรียนรู้ประสบการณ์จากกลุ่มอื่น  เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้มีคุณภาพ  มีเอกลักษณ์  และตอบสนองความต้องการของตลาด  สมาชิกกลุ่มมีความรักความสามัคคี  เนื่องจากรูปแบบการมีส่วนร่วมไม่จำเพาะการทอผ้าเท่านั้น  แต่ยังรวมถึงกิจกรรมทางสังคม  การมีส่วนร่วมกับหน่วยงานทั้งจากภาครัฐและเอกชนอย่างต่อเนื่อง             ที่ผ่านมากลุ่มทอผ้าให้ความสำคัญกับอุปสงค์ของผู้ซื้อเป็นหลัก  แต่ต่อมาได้พัฒนาคุณภาพผลิตภัณฑ์เพื่อสร้างเอกลักษณ์  มองหาจุดยืนในตลาดผ้าทอ  แต่ยังคงมีกระบวนการผลิตที่ไม่ซับซ้อน  วัสดุราคาไม่แพง  คนพื้นถิ่นสามารถซื้อหาได้  ปัจจุบัน  กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านนากลาง  หมู่ 7  จำหน่ายทั้งผ้าผืนและผ้าสำเร็จรูป  กลุ่มลูกค้าเป็นคนวัยทำงาน  โดยเฉพาะชาวหนองบัวลำภู  ที่ต้องการผ้าสำเร็จรูปราคาไม่แพงมากนัก  รูปแบบไม่หรูหราเกินไป

           กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านเพ็กเฟื้อย  ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มที่มีความโดดเด่น  คือ  ผ้าไหมพื้นเมือง  กลุ่มนี้มีสมาชิกกลุ่มส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ  ลวดลายบนผืนผ้าเป็นลวดลายเลขาคณิต  เช่น  ลายข้าวหลามตัด  ลายขัดพื้นฐาน  ลายคลื่นทะเล  ซึ่งลวดลายเหล่านี้  พบเห็นได้ทั่วไปในท้องตลาด  แต่จากการส่งเสริมของกรมหม่อนไหม  ทำให้สมาชิกกลุ่มปลูกหม่อนเลี้ยงไหมเอง  ไหมที่ได้จึงเป็นไหมพื้นบ้านที่มีคุณค่าทางจิตใจ  กล่าวได้ว่า  ผ้าทุกผืนของกลุ่มมาจากหยาดเหงื่อแรงงานของสมาชิกกลุ่ม  การทอผ้าแต่ละผืนจึงต้องใช้ระยะเวลามากกว่ากลุ่มอื่นๆ  ส่งผลให้ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มได้รับการยอมรับจากกลุ่มลูกค้าชาวหนองบัวลำภู  เมื่อมีงานบุญกฐิน  บุญผ้าป่า  งานแต่งงาน  หรืองานประเพณีอื่นๆ  ก็มักจะเป็นที่ทราบกันว่าต้องมาซื้อหาที่กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านเพ็กเฟื้อย  

              กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านกุดกวางสร้อย  ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มที่มีความโดดเด่น  คือ  ผ้าลายกุดกวางสร้อย  ซึ่งออกแบบลายจากโบราณวัตถุที่ขุดค้นพบในพื้นที่  กลุ่มนี้มีหน่วยงานทั้งจากภาครัฐและเอกชนเข้ามาสนับสนุนหลายฝ่าย  โดยออกแบบพื้นที่ให้มีพิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน  บริการโฮมสเตย์  และมีคุณสุมามาลย์   เต๋จ๊ะ  ประธานกลุ่มเย็บผ้าด้วยมือขวัญตาผ้าทอ  เป็นผู้ให้ความรู้  และส่งเสริมการจำหน่าย  ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มส่วนใหญ่จึงเป็นผ้าสำเร็จรูป  โดยเฉพาะชุดซาฟารีทั้งชายและหญิง  ซึ่งกลุ่มอื่นๆ  ไม่นิยมตัดเย็บ
            ที่ผ่านมาผลิตภัณฑ์ของกลุ่ม  ผ่านการออกแบบ  การตัดเย็บ  การควบคุมคุณภาพ  จากกลุ่มเย็บผ้าด้วยมือขวัญตาผ้าทอ  แล้วส่งคืนมาจำหน่ายภายใต้ชื่อผลิตภัณฑ์ของกลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านกุดกวางสร้อย                  กลุ่มลูกค้าที่สำคัญของกลุ่ม  คือ  บุคลากรของหน่วยงานทั้งจากภาครัฐ  และเอกชน  ในจังหวัดหนองบัวลำภู  และนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศ  ซึ่งต้องการผ้าสำเร็จรูปที่สะท้อนความเป็นหนองบัวลำภูบนผืนผ้า

            กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านโนนสว่าง  ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มที่มีความโดดเด่น  คือ  ผ้าลายราชวัตร  โดยคุณทองใบ   บุญแน่น  คิดค้นกระบวนการทอเป็น 4 ตะกอ  การให้เส้นยืน  เส้นพุ่ง  ที่มีความแตกต่าง  ผ้าทอที่ได้จะให้ความรู้สึกลึกลับ  น่าค้นหา  ให้ภาพ  3  มิติ  มองดูไม่เบื่อง่าย  โทนสีอยู่ในกลุ่มเทา  ดำ  น้ำตาล  ม่วง  สีสนิม  สีพื้นดิน
             กลุ่มทอผ้ามีสมาชิกเป็นคนในชุมชน  และชุมชนใกล้เคียง  กำหนดตารางการผลิตผ้าพื้นเมืองโดยไม่ให้กระทบต่องานในภาคเกษตรกรรม  สมาชิกจึงมีความพึงพอใจ  และให้ความร่วมมือในกิจกรรมของกลุ่มเป็นอย่างดี  กลุ่มลูกค้าส่วนใหญ่เป็นนักท่องเที่ยว  คนวัยทำงานที่ต้องการผ้าทอที่แปลกตา  มีความสร้างสรรค์      

             กลุ่มเย็บผ้าด้วยมือขวัญตาผ้าทอ  ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มที่มีความโดดเด่น  คือ  ผ้าแปรรูป  ทั้งที่เป็นเสื้อผ้าด้นมือ  ผ้าพันคอ  ผ้าคลุมไหล่  เนคไท  และผลิตภัณฑ์อื่นๆ  อีกมากมาย  โดยคุณสุมามาลย์  เต๋จ๊ะ  ประธานกลุ่มเย็บผ้าด้วยมือขวัญตาผ้าทอ  มีปณิธานที่จะผลิตผ้าพื้นเมืองผนวกกับแนวคิดแฟชั่นยุคใหม่ให้ออกมาดูร่วมสมัย  คนทั่วไปสามารถสวมใส่ได้หลายโอกาส  จากปณิธานดังกล่าว  ทำให้กลุ่มนี้  ไม่ได้อ้างอิงตลาดภายในจังหวัดหนองบัวลำภู  ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มจำหน่ายทั่วประเทศ  โดยมีร้านสาขาในกรุงเทพมหานคร  และจังหวัดอุดรธานี  การกำหนดราคาจึงอ้างอิงตลาดสากลทั่วไป                 ส่วนกลุ่มลูกค้าภายในจังหวัดที่สำคัญ  คือ  บุคลากรของหน่วยงานทั้งจากภาครัฐ  และเอกชน  และนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและต่างประเทศ  ซึ่งต้องการผ้าสำเร็จรูปที่สะท้อนความเป็นหนองบัวลำภูบนผืนผ้า  เช่นเดียวกันกับกลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านกุดกวางสร้อย 

             กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเครือข่ายแม่บ้านสิ่งแวดล้อมตำบลนาสี  ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มที่มีความโดดเด่น  คือ  ผ้าฝ้ายย้อมสีธรรมชาติ  จากกระบวนการผลิตที่ใส่ใจทุกขั้นตอน  โดยนำเปลือกไม้ในพื้นที่  เช่น  เปลือกประดู่  เปลือกเพกา  เปลือกมะกอก  เปลือกยูคาลิปตัส  มาย้อมสร้างสีสันบนผืนผ้า  ทำให้ผ้าฝ้ายที่ได้มีเสน่ห์  มีสีสันที่เป็นเอกลักษณ์  เนื่องจากเปลือกไม้ต่างชนิดกันจะให้สีที่แตกต่างกัน  เปลือกไม้ชนิดเดียวกัน  แต่อายุไม้ไม่เท่ากัน  ก็ให้สีที่แตกต่างกัน  ในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมนั้น  ภายหลังจากการเก็บเปลือกไม้เพื่อนำมาเป็นวัตถุดิบในการย้อมสี  ชาวบ้านจะใช้ดินโคลนที่อุดมสมบูรณ์โป่ะบริเวณปากแผลทันที  เพื่อรักษาเนื้อเยื่อ  ทอดระยะเวลาอีก 6 เดือน  จะสามารถเก็บเปลือกไม้บริเวณนั้นได้ใหม่  จึงถือได้ว่ากระบวนการผลิตผ้าฝ้ายย้อมสีธรรมชาติเป็นภูมิปัญญาของชาวหนองบัวลำภู                กลุ่มลูกค้าของกลุ่มส่วนใหญ่เป็นคนในท้องถิ่น และนักท่องเที่ยวที่นิยมความเป็นธรรมชาติ  และกลุ่มธรรมชาติบำบัดที่เชื่อว่าเมื่อสวมใส่เสื้อผ้าย้อมสีธรรมชาติแล้วจะช่วยบรรเทาโรคภัยไข้เจ็บบางประเภท  เช่น  โรคภูมิแพ้  โรคผิวหนัง  โรคไซนัส  เป็นต้น

             

แนวทางการพัฒนากลุ่มทอผ้าพื้นเมืองจังหวัดหนองบัวลำภู  แบ่งออกได้เป็น  3  กลุ่ม  ดังนี้
            1.กลุ่มที่มีศักยภาพสูง  ได้แก่   กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านนาคำไฮ  กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านโพธิ์ค้ำ  กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านโนนสว่าง  กลุ่มเย็บผ้าด้วยมือขวัญตาผ้าทอ                   กลุ่มเหล่านี้สามารถพึ่งพาตนเองได้  มีแนวทางการดำเนินงานที่ชัดเจน  มีผู้นำกลุ่มที่เข้มแข็ง  สมาชิกมีทักษะการดำเนินงานในบทบาทหน้าที่ของตนและมีจำนวนคงอยู่ถาวร  ยอมรับกฎกติกากลุ่มร่วมกัน  ผ่านกระบวนการวิเคราะห์ศักยภาพและปัญหาอุปสรรคร่วมกัน  มีรายได้จากการจำหน่ายผ้าพื้นเมืองสม่ำเสมอ  มีการแบ่งปันผลประโยชน์ที่สมาชิกกลุ่มยอมรับและเห็นว่ามีความยุติธรรม                      สิ่งที่ควรดำเนินการต่อไป คือ  การสร้างความเข้มแข็งของชุมชน  โดยขยายกรอบการพัฒนาให้ครอบคลุมกลุ่มเป้าหมายคนในชุมชน  ซึ่งไม่จำเพาะกลุ่มทอผ้าพื้นเมืองเท่านั้น
                   ในระยะแรกของการพัฒนา  อาจทดลองจัดประชุมในพื้นที่ต้นแบบ  เพื่อให้เห็นศักยภาพที่แท้จริง  และกระจายรายได้สู่ชุมชน                         โดยอาจใช้แนวคิด  การท่องเที่ยวโดยชุมชนเข้ามาต่อยอด  เนื่องจากแต่ละกลุ่มมีทุนด้านผ้าทอพื้นเมือง(สมาชิกกลุ่มที่มีความสามารถควรส่งเสริมให้เป็นวิทยากร),  กลุ่มอาชีพอื่นในชุมชน(กลุ่มข้าวฮาง  กลุ่มผู้สูงอายุ  กลุ่มจักสาน  กลุ่มเกษตรอินทรีย์),  อาหารพื้นบ้านอีสาน(ส้มตำ  แกงหน่อไม้  แกงอ่อม  ลาบปลา  ลวกผักหวาน  หมกเห็ด  ยำไข่มดแดง  ข้าวต้มมัด  น้ำสมุนไพร),  ป่าชุมชน(ส่งเสริมไกด์ท้องถิ่น  การดูแลรักษาป่าร่วมกัน),  การแสดงพื้นบ้าน(หมอลำ  หมอแคน),  การสู่ขวัญ(ส่งเสริมอาชีพการทำบายศรีสู่ขวัญ  การสร้างไวยาวัจกรณ์รุ่นใหม่)  และอื่นๆ                   ทั้งนี้  ใช้กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองดึงดูดนักท่องเที่ยวให้เข้าสู่ชุมชน  เพื่อสร้างอาชีพ  และกระจายรายได้ให้กับกลุ่มอาชีพอื่น  จนบรรลุเป้าหมายการสร้างความเข้มแข็งของชุมชนในภาพรวม  
               2.กลุ่มที่มีศักยภาพปานกลาง  คือ  กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านกุดกวางสร้อย
                   กลุ่มนี้มีทุนทางวัฒนธรรม  ทุนทางสังคม  และทุนทางสิ่งแวดล้อมที่ทำให้กลุ่มทอผ้า  ดำเนินการอยู่ได้  แต่ขาดผู้นำ  หรือผู้รู้ด้านผ้าพื้นเมืองในชุมชนที่เข้มแข็ง  กลุ่มจึงยังต้องอาศัยบุคคลภายนอกชุมชนเข้ามาช่วยเหลือ  โดยปัจจุบันบุคคลหรือหน่วยงานยังไม่สามารถถอนตัวออกได้  เนื่องจากหลายปัจจัย  ทำให้กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านกุดกวางสร้อยไม่สามารถดำเนินการได้เอง  ขาดความเป็นเอกภาพ  แต่มีข้อดี  คือ  มีรายได้จากการจำหน่ายผ้าพื้นเมืองสม่ำเสมอ                    สิ่งที่ควรดำเนินการต่อไป คือ  การสร้างผู้นำกลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านกุดกวางสร้อยที่แท้จริง                   โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน  ตั้งแต่ร่วมคิด  ร่วมวางแผน  ร่วมทำ  ร่วมรับผลประโยชน์ที่เกิดขึ้นจากการดำเนินงาน  การกำหนดบทบาทหน้าที่ของหน่วยงานภาครัฐและเอกชนที่ต้องมีความชัดเจน  ไม่ซ้ำซ้อน  ทุกส่วนที่เข้าไปต้องมีเป้าหมายเดียวกัน  คือ  ให้ชุมชนกุดกวางสร้อยพึ่งตนเองได้                   ทั้งนี้เมื่อเห็นว่าชุมชนมีความพร้อม  จึงขับเคลื่อนแนวคิดการท่องเที่ยวโดยชุมชนต่อไป                3.กลุ่มกำลังพัฒนา  ได้แก่  กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านนากลาง  หมู่ 7  กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านเพ็กเฟื้อย  กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเครือข่ายแม่บ้านสิ่งแวดล้อมตำบลนาสี
                   กลุ่มเหล่านี้  สมาชิกกลุ่มมีบทบาทในชุมชน  การดำเนินงานของกลุ่มผูกติดอยู่กับความเป็นไปในชุมชน  มิได้มุ่งผลิตเพื่อจำหน่าย  แต่เป็นการผลิตตามฤดูกาลที่ว่างเว้นจากการทำงานอื่น  ซึ่งอาจเป็นเพราะกำลังการผลิต  ศักยภาพและการจัดการกลุ่ม  การประชาสัมพันธ์ไม่ถึงกลุ่มเป้าหมาย  การมีช่องทางการจำหน่ายจำกัด  ผลิตภัณฑ์ยังไม่สามารถสร้างเอกลักษณ์เป็นที่ยอมรับของสังคมได้  โดยเฉพาะชาวต่างจังหวัด  แต่อย่างไรก็ตาม  กลุ่มเหล่านี้มีผู้นำกลุ่มที่มีความเข้มแข็ง  มีความกระตือรือร้น  สร้างโอกาสในการพัฒนากลุ่มอยู่เสมอ                   กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านเพ็กเฟื้อย  จะมีสภาพแตกต่างจากกลุ่มอื่น  กลุ่มนี้สมาชิกกลุ่มส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ  มีความเป็นอยู่อย่างพอเพียง  มีความพึงพอใจกับสิ่งที่ดำเนินการอยู่  และรายได้ที่ได้รับ  แนวทางการส่งเสริมระยะแรกควรส่งเสริมให้คนรุ่นใหม่  คนวัยทำงาน  เข้ามาร่วมเป็นสมาชิกกลุ่ม  เพื่อไม่ให้ขาดการสืบทอด                    สิ่งที่ควรดำเนินการต่อไป คือ  การใช้งานบริการวิชาการ  งานฝึกอบรมเข้าไปให้ความรู้  และฝึกปฏิบัติตามความต้องการของสมาชิกกลุ่ม  ทั้งนี้ต้องระมัดระวังบทบาทของวิทยากร  โดยสร้างความเข้าใจเรื่องเป้าหมายการพัฒนาที่ต้องการเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน  ร่วมกันกับทุกฝ่าย